Stefan Hertmans (1951) is een Belgische auteur. Hij schrijft romans, essays en poëzie. Oorlog en Terpentijn is een van zijn bekendste werken. Hij won er in 2014 de AKO Literatuurprijs mee. In 2019 kreeg hij de Constantijn Huygens-prijs voor zijn hele oeuvre. In 2024 verscheen Dius, een gelaagde roman waarin kunst en vriendschap centraal staan.
Kunstenaars
Op een dag belt student Dius aan bij Anton, zijn docent aan de kunstacademie. Hij neemt hem mee naar een oud gildehuis in polderdorpje Ganzevliet, waar ze in alle stilte kunnen werken en creëren. Het is het begin van een bijzondere vriendschap tussen twee mannen die in de verkeerde tijd geboren lijken te zijn. Ze zoeken bewust de natuur en de vrijheid op, genieten van elkaars gezelschap en van kunst in al haar verschijningsvormen. Het zijn dolende zielen die zich moeizaam een weg door het leven weten te ploeteren en uiteindelijk ook elk hun eigen weg gaan. Dius trouwt met de Italiaanse Pia en verhuist naar Bergamo, terwijl Anton zijn intrek neemt in het gildehuis in de polders. Toch blijven ze voor eeuwig verbonden door hun liefde voor schilderkunst, klassieke muziek en literatuur.
“Wie goed keek, kon vaststellen dat kunstenaars door de eeuwen heen zich steeds met dezelfde problemen bezig hadden gehouden. Alleen hadden ze er telkens weer andere vormen voor gevonden: de vorm die paste bij de wereld waarin ze leefden.”
Schatkamer
Dius en Anton zijn twee verschillende persoonlijkheden. Dius is een vat vol energie. Hij is niet alleen een geniale kunstschilder, maar ook een gedreven ambachtsman die magnifieke meubels met de hand vervaardigt. Anton is een gevoelsmens. Hij is meer een denker dan een doener. Zijn huwelijk loopt op de klippen en daarna verliest hij ook nog zijn grote liefde Lys. Hij kiest voor een eenzaam leven in de rust van de polders, een leven waarin studie, kunst en concentratie centraal staan. Het contrast tussen de twee hoofdpersonages is mooi uitgewerkt. Stefan Hertmans heeft een beeldende schrijfstijl. Hij prikkelt al je zintuigen met zijn gedetailleerde beschrijvingen van landschappen, schilderijen en meubels. Dius is een schatkamer vol parels van woorden en zinnen, die zowel de pure schoonheid als de harde realiteit van het leven omarmen.
“De stad was verlaten en aangenaam saai. De lijpe kreet van een ontsnapte kuifparkiet klonk in de oude, scheefgegroeide bomen, en ik had stil voor mij uit gepreveld dat ook ik iets uitzonderlijks moest doen in mijn leven, eender wat, maar dat ik hoe dan ook het hoogste moest nastreven van wat in mijn mogelijkheden lag.”
Melancholie
Dius is een boek om traag te lezen. De vele filosofische beschouwingen en lange uiteenzettingen over kunstwerken halen het tempo uit het verhaal. Opmerkelijk is de passage waarin Dius met zijn werk voor de eindjury aan de academie moet verschijnen. Kunstpaus Jan Chapot (de naam doet wellicht een belletje rinkelen) is voorzitter van de jury en miskent het talent van de jonge student. Dius is soms een tikkeltje elitair, maar toch is er zeker ook ruimte voor pure emoties. De melancholie druipt van de bladzijden. De roman is doordrongen van de diepe vriendschap tussen Dius en Anton, van hun twijfels en hun spijt. Ze lopen verloren in de moderne tijd en vinden steun en begrip bij elkaar, hoewel ze elkaar ook vaak pijn doen.
“Melancholie is een zaak van details die men niet kan vergeten maar ook niet kan ontcijferen, en die door hun onverklaarbare hardnekkigheid stomweg veelzeggend lijken.”
Liefde
Stefan Hertmans schreef met Dius een rijke roman waarin thema’s als vriendschap, liefde, kunst, eenzaamheid, het verstrijken van de tijd, de vergankelijkheid van het leven en de dood traag maar zeker worden uitgediept. Het boek zit boordevol prachtige beelden, elke zin is een voltreffer. Dius is een filmische roman voor de geduldige lezer die bereid is om op zoek te gaan naar de diepere lagen in het verhaal. Een weergaloos verhaal over onvoorwaardelijke liefde dat onder je huid kruipt en je niet meer loslaat.
“Zeker, er was een soort liefde tussen ons ontstaan – de liefde die twee mannen onvoorwaardelijk voor elkaar kunnen koesteren, ook al houden ze van vrouwen – een vorm van energie gecombineerd met de kinderlijke illusie van vrijheid.”
2024 – De Bezige Bij – 320 blz.