Ilja Leonard Pfeijffer (1968) is een Nederlands dichter, schrijver en classicus. Hij studeerde Grieks en Latijn aan de universiteit van Leiden. Hij woont en werkt in Genua en won in 2014 de Libris Literatuurprijs voor zijn roman La Superba. Andere veelgeprezen boeken van Pfeijffer zijn Brieven uit Genua en Grand Hotel Europa. In 2023 verscheen Alkibiades, een historische roman over de mooiste man van Griekenland.
Democratie
Pfeijffer vertelt in deze monumentale roman het levensverhaal van Alkibiades, een omstreden Atheens politicus en strateeg. Hij leefde in de vijfde eeuw voor Christus en was een van de meest extravagante figuren uit de Griekse oudheid. Pfeijffer laat Alkibiades als verteller aan het woord, hij laat hem verantwoording afleggen voor zijn militaire daden en politieke keuzes. Alkibiades speelde een cruciale rol in de grote oorlog tussen Sparta en Athene. Hij duikt in zijn herinneringen en laat ons getuige zijn van veldslagen en politieke intriges, maar ook van zijn deelname aan de Olympische Spelen en van de filosofische gesprekken met zijn leraar en minnaar Socrates. Bovenal reflecteert hij over het verval van de democratie in Athene en de complexe machtsverhoudingen uit die tijd.
“De democratie erodeert onder de obsessie voor pietluttigheden en details. Achterdocht knaagt onophoudelijk en de metselspecie van vertrouwen in de collectieve zaak wordt met elk incident verder afgebikt tot zij verpulvert en het bouwwerk instort dat ooit solide leek.”
Ochlocratie
Hoewel Alkibiades in de eerste plaats een historische roman is, is het tegelijk ook een uiterst actueel boek. Je kan als lezer continu parallellen trekken met vandaag. Volgens een Griekse theorie heeft elke staatsvorm een negatieve pendant. De tegenhanger van de democratie is de ochlocratie, de dictatuur van de massa. De symptomen van het verval van de democratie in het oude Athene zijn ook in het huidige politieke landschap duidelijk aanwezig: de schrik van politici voor de publieke opinie, het populisme, het dalend vertrouwen van de burger in de politiek, de roep om een sterke leider in tijden van crisis,… Alkibiades houdt ons een spiegel voor en laat ons reflecteren over de kwetsbaarheden van het democratisch bestel.
“De ochlocratie is een crisisstadium, dat wordt gekenmerkt door volatiliteit van het politieke klimaat, daaruit voortkomend wantrouwen jegens de instituties en de politiek, schandalen die dit wantrouwen dagelijks nog meer voeden, inefficiëntie van het openbare bestuur en onvermogen om met toekomstvisies en langetermijnstrategieën de waan van de dag te overstijgen.”
Liefde
Het lezen van Alkibiades is een serieuze uitdaging. De roman staat boordevol ellenlange zinnen en gedetailleerde beschrijvingen van veldslagen. Pfeijffer verweeft feiten en fictie tot een weelderig historisch werkstuk. Achteraan vind je een indrukwekkende bronnenlijst, maar ook een tijdlijn en namenregister. De roman zelf bestaat uit twaalf delen. In het laatste deel laat Pfeijffer Timandra, de tweede vrouw van Alkibiades, aan het woord. Ze profileert zich als een sterke en moedige vrouw die er alles aan doet om de papyrusrollen met de nalatenschap van haar man veilig in Athene te brengen. Het is een prachtig sluitstuk dat weer een andere blik werpt op het kleurrijke hoofdpersonage.
“Als liefde dankbaarheid voor vrijheid is, dan heb ik liefgehad. Als de de liefde de zee is die naar verre horizonten voert, dan heb ik liefgehad. Bewondering en vertedering waren niet langer tegenovergestelden. Omdat ik de man had gevonden voor wie ik oprecht wilde zijn, had ik de liefde gevonden.”
Leerzame reis
Alkibiades is zowel een leerzame reis door de geschiedenis als een boeiende karakterstudie. Pfeijffer neemt je mee naar het antieke Athene en dompelt je onder in het leven van een historisch personage. Een androgyne, ambitieuze, manipulatieve en charismatische man die zijn stempel drukte op de geschiedenis. Als banneling in het Perzische Melissa schrijft Alkibiades zijn mannen van Athene aan. Hij werpt zich op als redder van de democratie. Maar is hij dat ook? Verbannen uit Athene loopt hij eerst over naar Sparta om vervolgens een coalitie te sluiten met de Perzische machthebbers. Is hij een geslepen populist die louter uit eigenbelang handelt of zet hij effectief alles op het spel om zijn geliefde Athene te redden? Pfeijffer geeft hier zelf geen pasklaar antwoord op, maar laat zijn lezers zelf conclusies trekken. Alkibiades is een magistrale, relevante en urgente roman van een meesterlijke schrijver.
“Geen man zal ooit een groot man zijn als hij niet ook een vrouw durft te zijn.”
2023 – Uitgeverij De Arbeiderspers – 943 blz.